Ελληνική ναυτιλία: 19% του κόσμου — ποιος κερδίζει;

Σχεδόν ένα στα πέντε κιλά φορτίου που μπορεί να μεταφέρει ο παγκόσμιος εμπορικός στόλος αντιστοιχεί σε ελληνόκτητο πλοίο. Και όμως, η παγκόσμια αυτή δύναμη είναι σχεδόν αόρατη στην καθημερινή ζωή των περισσότερων Ελλήνων.

Η εξήγηση ξεκινά από μια διάκριση που συχνά χάνεται: άλλο ελληνική ιδιοκτησία, άλλο ελληνική σημαία και άλλο δραστηριότητα μέσα στην Ελλάδα.

Τι σημαίνει πραγματικά «ελληνική ναυτιλία»;

Δεν μιλάμε για πλοία του ελληνικού Δημοσίου ούτε για πλοία που ταξιδεύουν κυρίως από τον Πειραιά προς τα νησιά. Μιλάμε για πλοία που ανήκουν ή ελέγχονται από ελληνικά ναυτιλιακά συμφέροντα.

Ένα δεξαμενόπλοιο μπορεί να ανήκει σε ελληνική εταιρεία, να διοικείται από γραφεία στον Πειραιά, να φέρει σημαία Λιβερίας και να μεταφέρει πετρέλαιο από τη Μέση Ανατολή προς την Ασία. Όλα αυτά μπορούν να ισχύουν ταυτόχρονα.

Πώς μια μικρή χώρα έγινε πρώτη στον κόσμο

Η μεταπολεμική ανασυγκρότηση ήταν κομβική. Μεταξύ Δεκεμβρίου 1946 και Απριλίου 1947, 98 αμερικανικά πλοία τύπου Liberty αποκτήθηκαν από ελληνικά συμφέροντα. Έγιναν η βάση πάνω στην οποία ξαναχτίστηκε ο εμπορικός στόλος μετά τις καταστροφές του πολέμου.

Το μοντέλο που ακολούθησε ήταν διεθνές: αγορά μεταχειρισμένων πλοίων, επανεπένδυση των κερδών σε μεγαλύτερα και νεότερα σκάφη, διαχείριση ρίσκου και μεταφορά φορτίων ανάμεσα σε τρίτες χώρες — χωρίς εξάρτηση από το μέγεθος της ελληνικής αγοράς.

Ο στόλος δουλεύει για το παγκόσμιο εμπόριο

Πάνω από το 98% της χωρητικότητας του ελληνόκτητου στόλου μεταφέρει προϊόντα προς και από τρίτες χώρες. Το 2025 τα ελληνόκτητα πλοία πραγματοποίησαν πάνω από 175.000 προσεγγίσεις σε λιμάνια 171 χωρών.

Αυτό εξηγεί και την απόσταση από την καθημερινότητα: ένα πλοίο ελληνικών συμφερόντων μπορεί να μη δέσει ποτέ σε ελληνικό λιμάνι, παρότι η διοίκησή του και μέρος των υπηρεσιών γύρω του βρίσκονται στην Ελλάδα.

Τι κερδίζει πραγματικά η ελληνική οικονομία;

Η ναυτιλία φέρνει εισόδημα μέσω γραφείων διαχείρισης, ναυτικών, στελεχών ξηράς, δικηγόρων, λογιστών, ασφαλιστών, τραπεζών, ναυλομεσιτών, τεχνικών υπηρεσιών, προμηθειών και επισκευών.

Μελέτη του ΙΟΒΕ εκτίμησε ότι, κατά μέσο όρο την περίοδο 2018–2021, η συνολική επίδραση της ναυτιλίας έφτανε τα 14,1 δισ. ευρώ ετησίως, δηλαδή 7,9% του ΑΕΠ. Υποστήριζε περίπου 86.300 θέσεις πλήρους απασχόλησης και ενίσχυε τα δημόσια έσοδα κατά περίπου 1,9 δισ. ευρώ.

Ευρύτερες κλαδικές εκτιμήσεις αναφέρονται σε 160.000–200.000 θέσεις εργασίας. Η διαφορά οφείλεται κυρίως στη μεθοδολογία, στο αν μετρώνται ισοδύναμα πλήρους απασχόλησης και στο εύρος των συνδεδεμένων κλάδων.

Γιατί δεν το αισθάνεται ο μέσος Έλληνας;

Επιπλέον, σημαντικό μέρος των κερδών επανεπενδύεται σε νέα πλοία. Και επειδή η παγκόσμια ναυπηγική παραγωγή συγκεντρώνεται κυρίως σε Κίνα, Νότια Κορέα και Ιαπωνία, μεγάλο μέρος αυτής της επένδυσης πραγματοποιείται εκτός Ελλάδας.

Οι εφοπλιστές πληρώνουν φόρους;

Η απάντηση δεν χωράει στο σύνθημα «δεν πληρώνουν τίποτα», αλλά ούτε και στην αντίθετη υπερβολή. Η ναυτιλιακή δραστηριότητα λειτουργεί με ειδικό σύστημα φορολόγησης πλοίων — το tonnage tax — που συνδέεται με τα χαρακτηριστικά, την ηλικία και τη χωρητικότητα του πλοίου και όχι απλώς με τα λογιστικά κέρδη μιας κοινής επιχείρησης.

Το σύστημα προβλέπεται από τον ν. 27/1975 και αντίστοιχα καθεστώτα εφαρμόζονται σε πολλά διεθνή ναυτιλιακά κέντρα. Άρα υπάρχει φορολογία. Παραμένει όμως θεμιτό πολιτικό και οικονομικό ερώτημα αν η συνολική συνεισφορά ανταποκρίνεται στο μέγεθος και την κερδοφορία του κλάδου.

Το συμπέρασμα

Η Ελλάδα είναι πράγματι παγκόσμια υπερδύναμη στη ναυτιλία. Όμως ελληνική ιδιοκτησία, ελληνική οικονομία και ευημερία του μέσου Έλληνα είναι τρεις έννοιες που συνδέονται χωρίς να ταυτίζονται.

Το στοίχημα δεν είναι μόνο να παραμείνουν οι Έλληνες πρώτοι στις θάλασσες. Είναι να δημιουργηθεί γύρω από αυτή την πρωτιά περισσότερη εργασία, γνώση, τεχνολογία και αξία μέσα στην Ελλάδα.