Ξοδεύουμε περισσότερα επειδή γινόμαστε φτωχότεροι;

Μπορεί να ξοδεύεις περισσότερα ακριβώς επειδή γίνεσαι φτωχότερος — όχι επειδή κάνεις μεγαλύτερη ζωή, αλλά επειδή η ίδια ζωή απαιτεί πλέον περισσότερα χρήματα.

Ο τζίρος μετρά τι πέρασε από το ταμείο. Δεν μετρά αν τα χρήματα προήλθαν από υψηλότερο εισόδημα, αποταμιεύσεις, πίστωση, βοήθεια της οικογένειας ή μια πληρωμή που μετατέθηκε για τον επόμενο μήνα. Γι’ αυτό οι αυξημένες πωλήσεις δεν αποτελούν από μόνες τους απόδειξη οικονομικής άνεσης.

Ο αριθμός που αλλάζει την εικόνα

Στο πρώτο τρίμηνο του 2026, τα ελληνικά νοικοκυριά και τα μη κερδοσκοπικά ιδρύματα που τα εξυπηρετούν είχαν διαθέσιμο εισόδημα περίπου 39,1 δισ. ευρώ. Η τελική καταναλωτική δαπάνη τους ήταν περίπου 40,4 δισ. ευρώ.

Η διαφορά των 1,3 δισ. ευρώ δεν εμφανίστηκε από τον αέρα. Σε συνολικό επίπεδο σημαίνει ότι η κατανάλωση ξεπέρασε το διαθέσιμο εισόδημα της περιόδου. Η διαφορά μπορεί να καλύφθηκε από χρήματα που υπήρχαν ήδη στην άκρη, πίστωση, πώληση περιουσίας ή άλλους οικογενειακούς πόρους.

Τα τριμηνιαία στοιχεία είναι συνολικά και προσωρινά. Δεν περιγράφουν κάθε νοικοκυριό ξεχωριστά, αλλά δείχνουν καθαρά ότι η αύξηση της κατανάλωσης μπορεί να συνυπάρχει με αρνητική αποταμίευση.

Ο «μέσος Έλληνας» κρύβει περισσότερα απ’ όσα εξηγεί

Ο συνολικός τζίρος μπορεί να ανεβαίνει ακόμη κι όταν η πλειονότητα περιορίζει τη ζωή της. Αρκεί μια μικρότερη ομάδα με υψηλότερα εισοδήματα να αυξήσει αρκετά τις αγορές της, ώστε να καλύψει τις περικοπές πολλών άλλων νοικοκυριών.

Για ένα εύπορο νοικοκυριό, μια αύξηση 100 ευρώ μπορεί να σημαίνει λίγο μικρότερη αποταμίευση. Για ένα πιεσμένο νοικοκυριό μπορεί να σημαίνει φθηνότερο φαγητό, αναβολή μιας εξέτασης ή νέα οφειλή. Και τα δύο, όμως, καταγράφονται στο ίδιο γράφημα.

Δεν μπορείς να σταματήσεις να ζεις

Η λέξη «ψώνια» φέρνει στο μυαλό ρούχα, κινητά και αυθόρμητες αγορές. Μεγάλο μέρος της κατανάλωσης, όμως, είναι τρόφιμα, κατοικία και μεταφορές — έξοδα που δεν μηδενίζονται επειδή ο μισθός πιέστηκε.

Έτσι αρχίζει συχνά η πραγματική φτωχοποίηση: όχι με θεαματική κατάρρευση, αλλά με μικρές υποχωρήσεις. Λιγότερη ποιότητα στο σούπερ μάρκετ, μηδενική αποταμίευση, μια εξέταση που αναβάλλεται, μια αγορά σε δόσεις και μια πιστωτική που δεν εξοφλείται ολόκληρη.

Εξωτερικά, η κατανάλωση συνεχίζεται. Εσωτερικά, το οικονομικό μαξιλάρι του νοικοκυριού αδειάζει.

Το ταμείο δεν ξέρει από πού βρήκες τα χρήματα

Ένα γεμάτο κατάστημα δεν μπορεί να μας πει αν ο πελάτης πλήρωσε από περίσσευμα ή από την τελευταία του ανάσα. Η Eurostat κατέγραψε ότι το 43,9% του πληθυσμού στην Ελλάδα δεν μπορούσε το 2024 να αντιμετωπίσει μια απρόβλεπτη οικονομική δαπάνη με ίδιους πόρους.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε αγορά γίνεται με δανεικά. Σημαίνει ότι δεν μπορούμε να χρησιμοποιούμε τον αυξημένο τζίρο ως απόδειξη πως οι οικογένειες έχουν ισχυρότερο ισολογισμό. Μια οικονομία μπορεί να καταναλώνει περισσότερο και ταυτόχρονα να είναι πιο ευάλωτη στην επόμενη στραβή.

Ο αγοραστής που ξεχνάμε

Οι λιανικές πωλήσεις στην Ελλάδα μετρούν τι πουλήθηκε μέσα στη χώρα — όχι αποκλειστικά τι αγόρασαν οι μόνιμοι κάτοικοί της. Στον ίδιο αριθμό μπαίνουν και οι αγορές επισκεπτών για τρόφιμα, ρούχα, καλλυντικά και αναμνηστικά.

Τα συγκεκριμένα στοιχεία δεν μας επιτρέπουν να απομονώσουμε με ακρίβεια πόσο της αύξησης προήλθε από τουρίστες. Μας υποχρεώνουν, όμως, να μην εξισώνουμε αυτόματα το «πουλήθηκαν περισσότερα εδώ» με το «οι κάτοικοι ζουν καλύτερα».

Η πραγματική απάντηση

Ψωνίζουμε περισσότερο επειδή το «ψωνίζουμε» περιγράφει ένα σύνολο, ενώ το «δεν έχω λεφτά» συμβαίνει σε συγκεκριμένους ανθρώπους. Μέρος της αύξησης έρχεται από νοικοκυριά με μεγαλύτερη άνεση και από επισκέπτες. Μεγάλο μέρος των εξόδων δεν είναι πολυτέλεια, αλλά η τιμή εισόδου στην καθημερινή ζωή.

Και όταν το εισόδημα δεν φτάνει, δεν σταματάμε αμέσως να καταναλώνουμε. Πρώτα σταματάμε να αποταμιεύουμε. Μετά χρησιμοποιούμε την κάρτα ή ζητάμε βοήθεια. Μόνο στο τέλος κόβουμε βίαια την κατανάλωση.

Οι αυξημένες πωλήσεις αποδεικνύουν ότι ξοδεύτηκαν περισσότερα χρήματα. Για να μάθουμε αν μια κοινωνία πλουτίζει, πρέπει να ρωτήσουμε κάτι σκληρότερο: μετά από όλες αυτές τις αγορές, της έμεινε τίποτα;